Ο Κόμης
Ιωάννης Καποδίστριας (
Ρωσικά: граф Иоанн Каподистрия,
Ιταλικά: Giovanni Capo d'Istria,
Κέρκυρα,
10 Φεβρουαρίου 1776 -
Ναύπλιο 9 Οκτωβρίου 1831) ήταν Έλληνας διπλωμάτης και πολιτικός. Διετέλεσε πρώτος
κυβερνήτης της Ελλάδας κατά τη μεταβατική περίοδο και ενώ τελούσε υπό την
προστασία των
Μεγάλων Δυνάμεων και νωρίτερα υπουργός εξωτερικών
της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.
Καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια με πολιτική παράδοση γι' αυτό και
αναμείχθηκε με την πολιτική ήδη από το
1803, οπότε και
διορίστηκε γραμματέας της επικράτειας της
Ιονίου Πολιτείας. Με την κατάληψη
των Επτανήσων από τους
Γάλλους αποσύρθηκε και εντάχθηκε στη ρωσική διπλωματική
υπηρεσία. Εκεί ανέλαβε σημαντικές θέσεις καταφέρνοντας να αναδειχθεί σε υπουργό
εξωτερικών της
Ρωσικής Αυτοκρατορίας από το
1815 έως το
1822, οπότε και
υποχρεώθηκε σε παραίτηση λόγω της
επανάστασης του 1821. Στις
14 Απριλίου 1827 η
Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας τον
επέλεξε πρώτο κυβερνήτη της
Ελλάδας, θέση από την οποία ήρθε σε τριβή με τους τοπικούς
αξιωματούχους με αποτέλεσμα την δολοφονία του στις
9 Οκτωβρίου 1831 στο Ναύπλιο από τον αδελφό και τον υιο του Πετρόμπεη
Μαυρομιχάλη, σε αντίποινα της φυλάκισης του τελευταίου. Ως κυβερνήτης της
Ελλάδας προώθησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις για την ανόρθωση της κρατικής
μηχανής, καθώς και για τη θέσπιση του νομικού πλαισίου της πολιτείας,
απαραίτητου για την εγκαθίδρυση της τάξης. Επίσης, αναδιοργάνωσε τις ένοπλες
δυνάμεις υπό ενιαία διοίκηση.
ο Γάλλος στρατηγός Gerard, διοικητής τότε του τακτικού στρατού που
επιχείρησε να οργανώσει ο ίδιος ο Καποδίστριας. Δύο ολόκληρους μήνες πριν από
τη δολοφονία, οι αξιωματικοί του γαλλικού εκστρατευτικού σώματος στην
Πελοπόννησο στις μεταξύ τους συζητήσεις δεν αμφέβαλλαν καθόλου, ότι πλησίαζε η
ημέρα της δολοφονίας ή απλώς της ανατρόπής του Κυβερνήτη
[55].
Από τους δολοφόνους αδελφούς, ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης λίγο πριν πεθάνει από
τη πιστολιά του φρουρού του Καποδίστρια , ζητώντας έλεος είπε στους
αστυνομικούς : ''
Δεν φταίω εγώ στρατιώται, άλλοι με έβαλαν".[56]
Προς τη κατεύθυνση της εμπλοκής της Γαλλίας συναινεί και η μαρτυρία που
μεταφέρει ο ιστορικός και αγωνιστής
Νικόλαος Κασομούλης, ότι ο έτερος εκτελεστής
του Κυβερνήτη Γεώργιος Μαυρομιχάλης κατέφυγε στο σπίτι του πρέσβυ της Γαλλίας
βαρώνου Ρουάν ,δηλώνοντάς του :
"Σκοτώσαμε τον τύραννο.
Μπιστευόμαστε την τιμή της Γαλλίας. Να τα άρματά μας"[57].
Η απόφαση του Γάλλου πρέσβυ Ρουάν να παράσχει άσυλο στον Γεώργιο Μαυρομιχάλη
και η αρχική άρνησή του να τον παραδώσει με προφάσεις (όπως την επίδειξη
εντάλματος σύλληψης) απετέλεσε χαρακτηριστική και απροκάλυπτη παροχή πολιτικής
προστασίας και κάλυψης του εγκλήματος. Πάντως, παρά την προσπάθεια κωλυσιεργείας,
υπό την απειλή του εξεγερμένου λαού που είχε περικυκλώσει την πρεσβεία, ο Ρουάν
αναγκάστηκε να παραδώσει τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη στις αρχές. Οι αντιπρόσωποι
της Γαλλίας συνέχισαν να παρέχουν υποστήριξη προς τους δολοφόνους του
Κυβερνήτη, ακόμη και κατά τη διάρκεια της δίκης που ακολούθησε.
[58].
Αξιοσημείωτη και αποκαλυπτική είναι, επίσης, και η στάση του πρέσβυ της
Αγγλίας, ο οποίος αμέσως μετά την δολοφονία του Καποδίστρια, ζήτησε να ληφθούν
αυστηρά μέτρα κατά του εξεγερμένου λαού, ακόμη και καταστολή με τη χρήση όπλων,
απειλώντας την τριμελή προσωρινή
Διοικητική επιτροπή (που απαρτιζόταν από
τους
Αυγουστίνο Καποδίστρια,
Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και
Ιωάννη Κωλέττη), ακόμη και με αποχώρηση και
διακοπή των διπλωματικών σχέσεων.
Αρκετά αργότερα, το 1840 ο ίδιος ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ακούγωντας κάποιον
να κατηγορεί τον Καποδίστρια, φέρεται να είπε τούτα τα λόγια:
‘Δεν μετράς
καλά φιλόσοφε… Ανάθεμα στους Αγγλογάλλους που ήσαν η αιτία κι εγώ έχασα τους
δικούς μου, και το Έθνος έναν άνθρωπο που δε θα τονε μεταβρει και το αίμα του
με παιδεύει ως τώρα…’ [59]
Μετά τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια, τη θέση του κυβερνήτη ανέλαβε για
κάποιο διάστημα ο αδερφός του,
Αυγουστίνος Καποδίστριας, ως πρόεδρος της
προαναφερθείσας Διοικητικής Επιτροπής που διόρισε η
Γερουσία. Τη σορό του Καποδίστρια την μετέφερε ο
αδερφός του στην
Κέρκυρα, όπου και ενταφιάστηκε στη
Μονή Πλατυτέρας. Ως κυβερνήτης ο Καποδίστριας
αρνήθηκε να δεχθεί μισθό, όπως επίσης αρνήθηκε χρηματική αποζημίωση από τον
Τσάρο για να μην κατηγορηθεί από τους αντιπάλους του για μεροληψία απέναντι στη
Ρωσία, ενώ διέθεσε όλη του την περιουσία για τους σκοπούς του κράτους
[60].
Για την δολοφονία του Καποδίστρια ο Ελβετός φιλέλληνας Ι.Γ.
Εϋνάρδος είπε:
«Όστις δολοφόνησε τον Καποδίστρια,
δολοφόνησε την πατρίδα του. Ο θάνατός του είναι συμφορά για την Ελλάδα και
δυστύχημα ευρωπαϊκόν.»
Γιώργος Φύτρος
"
